Principe
Een principe is een fundamentele overtuiging die richting geeft. Het stuurt je geweten en gedrag in het algemeen. Binnen architectuur stuurt het je ontwerpkeuzes. Een principe is zelf niet verder herleidbaar tot iets fundamentelers. Maar er kunnen wél andere regels, keuzes en gedrag uit worden afgeleid.
Herkomst en definities
Het woordenboek (woorden.org) geeft principe drie betekenissen: een “zelfgekozen regel voor hoe je leeft” (bijv. uit principe geen vlees eten), een “manier waarop iets werkt” (bijv. het principe van de warmtepomp) en de uitdrukking “in principe; in beginsel”. Etymologisch (etymologiebank.nl) is het afgeleid van beginsel. Synoniemen zijn basis, grondbeginsel, hoeksteen, uitgangspunt.
Filosofisch is een principe “a fundamental truth or proposition that serves as the foundation for a system of beliefs or behavior or a chain of reasoning” (Cultureel Woordenboek en Wikipedia, Principle). Het is een algemene waarheid waaruit andere waarheden of regels kunnen worden afgeleid. Zelf is het doorgaans niet verder te herleiden tot iets fundamentelers.
Wikipedia onderscheidt vier soorten principes: morele wet, juridische wet, natuurwet en logische grondslag. Een morele wet is een waarde die richting geeft aan gedrag, zoals de gulden regel. Een juridische wet is de grondslag voor geschreven normen. Een natuurwet is bijvoorbeeld het principe van Archimedes. Een logische grondslag bestaat uit de axioma’s waarop redeneringen rusten. Het zijn vier heel verschillende toepassingen van hetzelfde grondidee: iets dat niet zelf afgeleid is, maar waaruit wél andere dingen voortkomen.
Wat een principe voor mij betekent
Een principe komt voort uit geleerde en opgedane patronen. Het zijn overtuigingen die zich door levenservaring hebben gevormd. Je bedenkt en legt een principe niet vooraf op. Het vormt zich doordat je situaties herhaaldelijk meemaakt, en daar een overtuiging aan overhoudt.
Een principe geeft richting aan je geweten. Het is de toetssteen waar je tegenaan houdt of iets goed voelt of niet. Het geeft ook richting aan wat je daarna bouwt of ontwerpt. Het werkt vooruit, niet alleen terugkijkend. Dat sluit aan bij de woordenboekdefinitie (“zelfgekozen regel voor hoe je leeft”) en bij de filosofische (“fundament waaruit andere dingen worden afgeleid”). Een principe is dus zowel ervaren (het komt ergens vandaan) als sturend (het stuurt iets nieuws).
Principes in architectuur
In (enterprise/software)architectuur zijn principes de fundamentele bouwstenen waarop een architectuur is opgebouwd. Niet de architectuur zelf, maar de uitgangspunten die bepalen hoe die architectuur eruitziet en welke keuzes daarbinnen logisch zijn. Een paar definities uit Nederlandse architectuur-referentiekaders maken dat scherp:
- NORA (Nederlandse Overheid Referentie Architectuur): een principe is een “fundamentele en algemeen toepasbare regel, gebaseerd op een overtuiging.”
- ROSA (Referentie Onderwijs Architectuur): “Normatieve uitspraak waarmee consistentie en samenhang wordt nagestreefd.”
- ArchiXL: “Overtuiging die aan al iemands handelen ten grondslag ligt.”
Deze definities delen iets belangrijks: een architectuurprincipe is ook een overtuiging. Alleen is die overtuiging expliciet gemaakt, en gedeeld binnen een team of organisatie. Een persoonlijk principe stuurt je geweten. Een architectuurprincipe stuurt de consistentie en samenhang van ontwerpbeslissingen. Het is de gemeenschappelijke toetssteen waar losse ontwerpkeuzes aan getoetst worden. Zo passen ze bij elkaar, in plaats van toevallig naast elkaar te bestaan.
Vast patroon: naam, wereldbeeld, principe, consequenties
Elk principe (en elke waarde) op deze site wordt volgens hetzelfde vaste patroon uitgewerkt, met vier onderdelen:
- Naam – kort, herkenbaar, geen jargon of technologienaam erin.
- Wereldbeeld en context – de context en achtergrond van het wereldbeeld waaruit het principe is opgebouwd: welke overtuiging, ervaring of situatie ligt eraan ten grondslag.
- Het principe – de kernbewering, kort en ondubbelzinnig.
- Consequenties – wat het principe betekent, in twee richtingen: welke nieuwe regels of gedrag eruit volgen, en welke kansen of denkrichtingen het opent. Het principe zelf (1–3) is universeel en domein-onafhankelijk. De consequenties zijn dat niet. Die verschillen per domein waarin het principe toegepast wordt, bijvoorbeeld leven/algemeen versus architectuur.
Dit patroon bleek achteraf vrijwel één-op-één het TOGAF-sjabloon voor architectuurprincipes: Name → Rationale → Statement → Implications (The Open Group, TOGAF 9.2). Wereldbeeld en context komt overeen met de Rationale, Het principe met de Statement, Consequenties met de Implications.
Mijn eigen principes en waarden
- Waarde: Openheid – het epistemische en menselijke fundament. Ik weet dat ik niet alles weet, en wil daarom blijven leren, groeien en open staan voor ieders perspectief.
- Principe: Omdenken – elk model of elke redenering over de werkelijkheid is een vereenvoudiging. Wanneer iets onoplosbaar aanvoelt, pas eerder het model aan dan de werkelijkheid te negeren.
- Principe: Mens centraal – systemen staan ten dienste van mensen, niet andersom.
- Principe: Gereedschap eerst – investeer eerst in het vermogen om te veranderen, voordat je de verandering zelf doorvoert.
Referenties
- woorden.org – principe
- Wikipedia (EN) – Principle
- encyclo.nl – principe (verzamelt o.a. NORA, ROSA, ArchiXL, Cultureel Woordenboek)
- The Open Group – TOGAF 9.2, Architecture Principles