Nieuwland: een ontwerp voor de digitale rechtsstaat

Jaaa, het is zover! Nieuwland: Een ontwerp voor de digitale rechtsstaat is gepresenteerd. En ik ben er enorm trots en dankbaar op dat ik hieraan mee heb mogen werken.

Wat mij zo aantrekt in dit boekje — en telkens weer enthousiast maakt — is de combinatie die erin zit: de erkenning van de bestaande problemen én de erkenning van onze waarden, samengesmeed op zo’n manier dat het wél opgelost kan worden. Niet klagen en ook niet naïef optimistisch doen alsof er niets aan de hand is, maar een positief ideaalbeeld schetsen van hoe digitalisering onze rechtsstaat juist zou kunnen verstérken. Dat is precies de energie die ik zoek in dit soort werk.

Nieuwland is voortgekomen uit de Denktank Achterkant van de Overheid. Samen met Arjan Widlak, Timen Olthof, Mariette Lokin, Daan de Koning, Ronald Damhof en Eelco Hotting hebben we een jaar lang nagedacht, geschreven, geschaafd en bediscussieerd. Vier pijlers vormen het hart:

• Nieuwlands organiseren — hoe de overheid haar taken opnieuw organiseert
• Nieuwlands registreren — hoe gegevens op een betrouwbare manier worden vastgelegd
• Nieuwlands ontwerpen — hoe systemen en processen worden vormgegeven
• Nieuwlands normeren — hoe wet- en regelgeving de digitale overheid stuurt

Op 11 februari 2026 werd de publicatie voor het eerst gepresenteerd aan Kamerleden. Niet als een academische exercitie, maar als een serieuze bijdrage aan het debat. Dat voelde bijzonder.

Mijn bijdrage: hoofdstuk 5

Mijn specifieke inbreng zit in hoofdstuk 5: Nieuwlands registreren. Dat hoofdstuk gaat over het vastleggen van rechtstoestand over tijd — een onderwerp dat mij al jaren bezighoudt, en waar ik vanuit Protocol Denken al langer aan werk. Hoe weet je wat er rechtens gold op een bepaald moment? Hoe leg je dat vast op een manier die later nog te begrijpen en te bevragen is?

Die gedachte heb ik verder uitgewerkt in Chronolexografie — een conceptueel model voor precies dit vraagstuk. En mooi: het werk vindt ook al opvolging in het project Uit betrouwbare bron, waarbij ik ook betrokken ben. Dat geeft mij veel energie.

Een droom

Ik hoop — en ik meen dat serieus — dat de ideeën uit Nieuwland op termijn in álle partijprogramma’s terechtkomen. Niet als vage belofte, maar als concrete richting. Hier wil ik graag aan meewerken.

De publicatie is uitgegeven door BoomBestuurskunde onder CC BY 4.0-licentie. Gratis te lezen, vrij te delen: achterkantvandeoverheid.nl/avdo/ontwerp. Na de zomer is het boekje ook fysiek te bestellen bij Boom.