Uit Betrouwbare Bron
Uit Betrouwbare Bron is een onderzoeks- en ontwerpproject van VNG Realisatie, gefinancierd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (MinBZK) via de GDI-vernieuwingsgelden. Het project richt zich op een fundamenteel andere benadering van overheidsregisters. Centraal staat de vraag: hoe ontwerp je registers zodat herkomst, betekenis en gevolgen van gegevens inzichtelijk en – waar nodig – herstelbaar blijven? Het motto van het project: zo simpel als een complexe wereld toestaat, met als doel de menselijke maat weer mogelijk te maken.
Kernprobleem
Gegevens verspreiden zich razendsnel door administratieve ketens. Een gegeven dat bij de bron wordt gecorrigeerd, vindt zelden zijn weg terug door de hele keten. Het gevolg: inconsistente bestanden, burgers die vastlopen op fouten die ze zelf niet kunnen herstellen, en overheidsorganisaties die niet weten hoe betrouwbaar de gegevens zijn waarop ze besluiten baseren.
Het vertrekpunt van het project is epistemische nederigheid: bescheidenheid over wat de overheid denkt te weten. Registers bevatten geen feiten – ze bevatten registraties van waarnemingen, besluiten, op een bepaald moment, door een bepaalde partij, met een bepaalde mate van zekerheid.
Twee werksporen
Het project werkt langs twee parallelle lijnen:
- Praktische handreiking voor betrouwbare registers – een bruikbare leidraad voor ontwerpers en architecten van overheidsregisters, met concrete principes en patronen.
- Onderzoek naar Atomaire Claims & Annotaties (ACA) – een verkenning van een technisch model waarmee individuele gegevenselementen voorzien kunnen worden van herkomst, geldigheid en zekerheid, onafhankelijk van het register waarin ze leven.
Naast de handreiking zijn ook instapverhalen en uitgewerkte voorbeelden te vinden, waaronder de BRP- en WOZ-casussen.
Acht betrouwbaarheidsfactoren
Om registers echt capabel en betrouwbaar te maken, moet je al bij het ontwerp rekening houden met acht betrouwbaarheidsfactoren:
- Terugmelden – een afnemer meldt aan de bronhouder dat hij twijfelt aan de juistheid van verstrekte gegevens.
- Onderzoeken – de bronhouder beoordeelt of die twijfel gegrond is en herleidt een fout naar de registratie die eraan ten grondslag ligt.
- Corrigeren – blijkt een gegeven onjuist, dan corrigeert de bronhouder het.
- Verwerkingsverantwoording – een betrouwbaar register legt niet alleen vast wat er is gebeurd, maar ook waarom en hoe: aanleiding, legitimering en verklaring.
- Geldigheid – wanneer en op wiens gezag gold iets als juist of waar?
- Registratiecontext – wanneer en door wie is iets vastgelegd?
- Zekerheid – in welke mate wordt een registratie als feitelijk juist beschouwd? Dat is gradueel, en partijen delen die inschatting niet altijd.
- Onttrekking – het logisch ongedaan maken van een registratie, zonder fysieke verwijdering.
Achtergrond
Het project bouwt voort op jarenlange praktijkervaring met grote Nederlandse basisregisters: de BRP (Basisregistratie Personen), BAG (Adressen en Gebouwen), BRK (Kadaster), WOZ en de Polisadministratie van UWV. Die ervaring maakt duidelijk waar het structureel misgaat – en biedt aanknopingspunten voor een betere aanpak.
Mijn rol
Ik neem deel als solution architect. Mijn specifieke bijdrage is het toevoegen en uitwerken van Event Sourcing als architectuurpatroon in de handreiking. Event Sourcing maakt het mogelijk om de volledige geschiedenis van een register vast te leggen als een reeks onveranderlijke events – waardoor herkomst en herstel geen uitzondering zijn, maar een eigenschap van het systeem zelf.
Daarnaast fungeer ik als meewerkend voorman: niet alleen meedenken over richting, maar ook bijdragen aan een bruikbaar, concreet eindresultaat.